संस्कृत पैडागोजी 30 वन लाइनर प्रश्न
By Tez Education
प्रश्न(1) अधोलिखितेषु किं अधिगमस्य प्रमुखक्षेत्ररूपेण न मन्यते-
प्रश्न(1) अधोलिखितेषु किं अधिगमस्य प्रमुखक्षेत्ररूपेण न मन्यते-
उत्तर: प्रभावशाली
प्रश्न(2) स्टीफनक्रेशन महोदयेन अनुवीक्षण-परिकल्पना (Monitor Hypothesis) इति विषये अधोलिखितेषु किं सत्यं न अस्ति-यत् अधिगृहीतं तत् अधिगमस्य अनुवीक्षणे सहायकं भवति?
प्रश्न(2) स्टीफनक्रेशन महोदयेन अनुवीक्षण-परिकल्पना (Monitor Hypothesis) इति विषये अधोलिखितेषु किं सत्यं न अस्ति-यत् अधिगृहीतं तत् अधिगमस्य अनुवीक्षणे सहायकं भवति?
उत्तर: अधोलिखितेषु किं सत्यं न अस्ति-यत् अधिगृहीतं तत् अधिगमस्य अनुवीक्षणे सहायकं भवति
प्रश्न(3) मातृभाषाधारितबहुभाषिकतावादः समर्थनं करोति यत्-
प्रश्न(3) मातृभाषाधारितबहुभाषिकतावादः समर्थनं करोति यत्-
उत्तर: सर्वे बालकाः मातृभाषायां द्वितीयभाषां वा तेषां विद्यालयीशिक्षां आरभन्ते
प्रश्न(4) एकः अधिगमस्य प्रकारोऽस्ति यस्मिन् बालकः उच्चतरां मानसिकप्रक्रियाः, यथा प्रतिभां (Intelligence), तर्कशक्तिं प्रयोक्तुम् अपेक्ष्यते-
प्रश्न(4) एकः अधिगमस्य प्रकारोऽस्ति यस्मिन् बालकः उच्चतरां मानसिकप्रक्रियाः, यथा प्रतिभां (Intelligence), तर्कशक्तिं प्रयोक्तुम् अपेक्ष्यते-
उत्तर: विचारनिर्माण – अधिगमः
प्रश्न(5) भाषा अधिग्रहणं तदैव भवति, यदा-
प्रश्न(5) भाषा अधिग्रहणं तदैव भवति, यदा-
उत्तर: बालकः भाषायाः साक्षात्कारं करोति
प्रश्न(6) छात्राः सर्वाधिकप्रभाविरूपेण भाषां तदा शिक्षन्ते, –
प्रश्न(6) छात्राः सर्वाधिकप्रभाविरूपेण भाषां तदा शिक्षन्ते, –
उत्तर: यदा ते प्रेरिताः भवन्ति
प्रश्न(7) अद्य राजूः अतिप्रसन्नः अस्ति, यतः स विद्यालयं गच्छति। स विद्यालयम् आगन्तुं स्वपरिवारे प्रथमः अस्ति। तस्य परिवारे इतः पूर्वं कश्चिदपि जनः तस्य पितरौ अपि, कस्मिन्नपि विद्यालये न पञ्जीकृतः। एवं राजूः …………… अस्ति-
प्रश्न(7) अद्य राजूः अतिप्रसन्नः अस्ति, यतः स विद्यालयं गच्छति। स विद्यालयम् आगन्तुं स्वपरिवारे प्रथमः अस्ति। तस्य परिवारे इतः पूर्वं कश्चिदपि जनः तस्य पितरौ अपि, कस्मिन्नपि विद्यालये न पञ्जीकृतः। एवं राजूः …………… अस्ति-
उत्तर: प्रथमकुलछात्रः
प्रश्न(8) यदा भाषा प्राकृतिकरूपेण व्यवस्थितं अभ्यासं विना शिक्ष्यते, एतत् कथ्यत-
प्रश्न(8) यदा भाषा प्राकृतिकरूपेण व्यवस्थितं अभ्यासं विना शिक्ष्यते, एतत् कथ्यत-
उत्तर: अधिग्रहणम्
प्रश्न(9) तानि कथनानि यानि ज्ञानम्, कौशलम्, प्रवृत्तीश्च वर्णयन्ति, येषां च उपलब्धिः विशिष्ट कक्षायाः पाठ्यक्रमस्य वा अन्ते भवतिव्या, निम्नलिखितेषु कस्य अन्तर्गतं आयान्ति-
प्रश्न(9) तानि कथनानि यानि ज्ञानम्, कौशलम्, प्रवृत्तीश्च वर्णयन्ति, येषां च उपलब्धिः विशिष्ट कक्षायाः पाठ्यक्रमस्य वा अन्ते भवतिव्या, निम्नलिखितेषु कस्य अन्तर्गतं आयान्ति-
उत्तर: अधिगम – परिणामे
प्रश्न(10) भाषायाः अधिगमप्रक्रिया अतिगहना या आजन्मादमृत्योः चलति- अहमेनेन कथनेन असहगतोऽस्मि।
प्रश्न(10) भाषायाः अधिगमप्रक्रिया अतिगहना या आजन्मादमृत्योः चलति- अहमेनेन कथनेन असहगतोऽस्मि।
उत्तर: अहमेनेन कथनेन असहगतोऽस्मि
प्रश्न(11) द्वितीय भाषाध्यापने अधोलिखितेषु किं व्याकरणानुवादविधिः न अस्ति-
प्रश्न(11) द्वितीय भाषाध्यापने अधोलिखितेषु किं व्याकरणानुवादविधिः न अस्ति-
उत्तर: द्वितीयभाषया प्रत्यक्षसंप्रेषणं, तदनन्तरं द्वयोः भाषयोः व्याकरणनियमानां तुलना
प्रश्न(12) यदा बालाः तेषां परिवेशे दृश्यमानानां वस्तु-घटना-तथ्यानां विषये प्रष्टुं भाषां प्रयोक्तुं आरभन्ते, भाषायाः किं क्रिया अन्येभ्यः अधिकतरं प्रयुज्यते-
प्रश्न(12) यदा बालाः तेषां परिवेशे दृश्यमानानां वस्तु-घटना-तथ्यानां विषये प्रष्टुं भाषां प्रयोक्तुं आरभन्ते, भाषायाः किं क्रिया अन्येभ्यः अधिकतरं प्रयुज्यते-
उत्तर: स्वतः शोधात्मकः
प्रश्न(13) मानवभाषायाः अधोलिखितेषु कया विशेषतया, मानवाः तेषां वस्तूनां विषयऽपि वक्तुं शक्नुवन्ति याः तात्कालिकसमये स्थाने च न वर्तन्ते-
प्रश्न(13) मानवभाषायाः अधोलिखितेषु कया विशेषतया, मानवाः तेषां वस्तूनां विषयऽपि वक्तुं शक्नुवन्ति याः तात्कालिकसमये स्थाने च न वर्तन्ते-
उत्तर: विस्थापनम्
प्रश्न(14) तथ्येभ्यः परं अनुमातुं कल्पयितुं वा प्रक्रिया अस्ति-
प्रश्न(14) तथ्येभ्यः परं अनुमातुं कल्पयितुं वा प्रक्रिया अस्ति-
उत्तर: बहिर्वेशनम्
प्रश्न(15) कतम उपागमः/पद्धतिः भाषाकक्षायां बालकान् तेषां स्वाभाविकां भाषां भाषणाय प्रोत्साहयति-
प्रश्न(15) कतम उपागमः/पद्धतिः भाषाकक्षायां बालकान् तेषां स्वाभाविकां भाषां भाषणाय प्रोत्साहयति-
उत्तर: प्रत्यक्षविधिः
प्रश्न(16) राष्ट्रीयपाठ्यचर्यायाः रूपरेखायां निर्देशितान् कौशलान् अधिगुन्तुं छात्राणां सहभागिताम् अनुमोदयितुं समावेशी, स्वागतयोग्यम् आनन्ददायकञ्च वातावरणं सृजनाय अधोऽङ्कितेषु सर्वाधिकं किमुपयुक्तम्-
प्रश्न(16) राष्ट्रीयपाठ्यचर्यायाः रूपरेखायां निर्देशितान् कौशलान् अधिगुन्तुं छात्राणां सहभागिताम् अनुमोदयितुं समावेशी, स्वागतयोग्यम् आनन्ददायकञ्च वातावरणं सृजनाय अधोऽङ्कितेषु सर्वाधिकं किमुपयुक्तम्-
उत्तर: विकासस्य विविधाभिः विधाभिः बालानां कार्यस्य प्रदर्शनम्।
प्रश्न(17) प्रारम्भिकस्तरे अधोऽङ्कितेषु कतमः पाठ्यपुस्तकस्य योजनायाः सिद्धान्तो नास्ति-
प्रश्न(17) प्रारम्भिकस्तरे अधोऽङ्कितेषु कतमः पाठ्यपुस्तकस्य योजनायाः सिद्धान्तो नास्ति-
उत्तर: प्रत्यक्षसिद्धान्तः
प्रश्न(18) यो वर्णानां ध्वनीनाञ्च मध्ये सम्बन्धस्थापनायबलं ददाति सः साक्षरताशिक्षणम्-उपागमोऽस्ति-
प्रश्न(18) यो वर्णानां ध्वनीनाञ्च मध्ये सम्बन्धस्थापनायबलं ददाति सः साक्षरताशिक्षणम्-उपागमोऽस्ति-
उत्तर: ध्वनिविज्ञानशिक्षणम्
प्रश्न(19) अध्यापकेन दत्तानि आदर्शवाक्यानि पुनः उच्चार्य छात्राः भाषायाः प्रतिमानं/आदर्शरूपं शिक्षन्ति। ते वाक्यान् कण्ठस्थान् कुर्वन्ति। उचितरूपेण च अभ्यासे कृते सति, अध्यापकतान् प्रोत्साहयति। अनेन प्रकारेण अध्यापक कि करोति-
प्रश्न(19) अध्यापकेन दत्तानि आदर्शवाक्यानि पुनः उच्चार्य छात्राः भाषायाः प्रतिमानं/आदर्शरूपं शिक्षन्ति। ते वाक्यान् कण्ठस्थान् कुर्वन्ति। उचितरूपेण च अभ्यासे कृते सति, अध्यापकतान् प्रोत्साहयति। अनेन प्रकारेण अध्यापक कि करोति-
उत्तर: श्रव्यभाषिक विधि:
प्रश्न(20) यदि स्वपरिवेशे बालाः भाषाद्वयमुच्चार्यमाणं श्रृण्वन्ति। भाषाद्वयं श्रवणस्य अवसरोऽयम्-
प्रश्न(20) यदि स्वपरिवेशे बालाः भाषाद्वयमुच्चार्यमाणं श्रृण्वन्ति। भाषाद्वयं श्रवणस्य अवसरोऽयम्-
उत्तर: बालानां कृते लाभदायक:
प्रश्न(21) एकेन अध्यापकेन पञ्चमकक्षायाः छात्रेभ्यः सत्वरेण कथा एकं पठनाय अनन्तरं च चत्वारि चित्राणि क्रमेण योजनाय कथितम्। अस्याः गतिविधिः किमुद्देश्यमस्ति-
प्रश्न(21) एकेन अध्यापकेन पञ्चमकक्षायाः छात्रेभ्यः सत्वरेण कथा एकं पठनाय अनन्तरं च चत्वारि चित्राणि क्रमेण योजनाय कथितम्। अस्याः गतिविधिः किमुद्देश्यमस्ति-
उत्तर: सारांशरूपेण पठनाय अभ्यासकरणम्
प्रश्न(22) प्रारम्भिकावस्थायाम् आकलनस्य उपकरणानाम् प्रक्रियाणाम् अभिकल्पना च इत्थं प्रकारेण भवेत्-
प्रश्न(22) प्रारम्भिकावस्थायाम् आकलनस्य उपकरणानाम् प्रक्रियाणाम् अभिकल्पना च इत्थं प्रकारेण भवेत्-
उत्तर: येन शिक्षार्थिनां अधिगम-अनुभवस्य स्वाभाविको विस्तारो भवेत्
प्रश्न(23) बालानां संज्ञानात्मकं विकासं भाषा च-
प्रश्न(23) बालानां संज्ञानात्मकं विकासं भाषा च-
उत्तर: येषु समुदायेषु बालाः निवसन्ति तेषां संस्कृत्या समुदायेभ्यश्च गहनरूपेण सम्बन्धिताः
प्रश्न(24) पञ्चमकक्षायाः छात्र कथयति “अहम् स्वकीयं कार्य अध्यापकाय प्रदानात्पूर्व निःशेषेण परिशोधनार्थ अन्तिमरूपेण पश्यामि”। छात्रस्य कतम स्तरोऽस्ति लेखनस्य-
प्रश्न(24) पञ्चमकक्षायाः छात्र कथयति “अहम् स्वकीयं कार्य अध्यापकाय प्रदानात्पूर्व निःशेषेण परिशोधनार्थ अन्तिमरूपेण पश्यामि”। छात्रस्य कतम स्तरोऽस्ति लेखनस्य-
उत्तर: टंकणशोधनम्
प्रश्न(25) एका अध्यापिका हिन्दी भाषिछात्रान् द्वितीया-भाषारूपेण आङ्गलभाषां पाठयति। सा स्पष्टनियमानां कथनं बिना, तेभ्यः आङ्गलभाषायां लघुवार्तालापाय प्रसङ्गान् अवसरान् च ददाति। सा तेषां समक्षं उदाहरणानि उपस्थापयति, येषां प्रयोगः छात्राः स्ववार्तालापेषु कुर्वन्ति। शनैः-शनैः ते अध्यापिकायाः साहाय्येन स्वयमेव नियमान् रचयन्ति। अध्यापिका कः आदर्शः/उपागमः प्रयुज्यते-
प्रश्न(25) एका अध्यापिका हिन्दी भाषिछात्रान् द्वितीया-भाषारूपेण आङ्गलभाषां पाठयति। सा स्पष्टनियमानां कथनं बिना, तेभ्यः आङ्गलभाषायां लघुवार्तालापाय प्रसङ्गान् अवसरान् च ददाति। सा तेषां समक्षं उदाहरणानि उपस्थापयति, येषां प्रयोगः छात्राः स्ववार्तालापेषु कुर्वन्ति। शनैः-शनैः ते अध्यापिकायाः साहाय्येन स्वयमेव नियमान् रचयन्ति। अध्यापिका कः आदर्शः/उपागमः प्रयुज्यते-
उत्तर: सम्प्रेषणात्मक-उपागम:
प्रश्न(26) अधोलिखितेषु किं सम्प्रेषणात्मक-उपागम्य (Communicative Approach) एका विशेषता न वर्तते –
प्रश्न(26) अधोलिखितेषु किं सम्प्रेषणात्मक-उपागम्य (Communicative Approach) एका विशेषता न वर्तते –
उत्तर: कार्यात् अधिकतरं स्वरूपे केन्द्रीकरणम्
प्रश्न(27) आधारभूत-अन्तर्वैयक्तिक-सम्प्रेषणकौशलं कथ्यते-
प्रश्न(27) आधारभूत-अन्तर्वैयक्तिक-सम्प्रेषणकौशलं कथ्यते-
उत्तर: दैनिकसम्प्रेषणाय प्रयुक्तभाषा
प्रश्न(28) फलप्रदशब्दावलि: (Productive Vocabulary) किं भवति-
प्रश्न(28) फलप्रदशब्दावलि: (Productive Vocabulary) किं भवति-
उत्तर: शब्दा: येषां प्रयोगः वयं लेखने सम्भाषणे च कुर्म:
प्रश्न(29) वीरा एका सप्तमासीया शिशुः अस्ति। सा अधुना स्वरव्यञ्जनयुक्तोच्चारणं करोति। सा अधोलिखितेषु कस्य प्रयोगेन सम्प्रेषणं करोति-
प्रश्न(29) वीरा एका सप्तमासीया शिशुः अस्ति। सा अधुना स्वरव्यञ्जनयुक्तोच्चारणं करोति। सा अधोलिखितेषु कस्य प्रयोगेन सम्प्रेषणं करोति-
उत्तर: त्रुटितवाक्